buraki

Buraki

Któż z nas nie zna buraczków, są one powszechną potrawą, lecz mało, kto wie, że Burak zwyczajny (Beta vulgaris) – jest gatunkiem w różnych systemach klasyfikacyjnych zaliczanym do rodziny komosowatych lub szarłatowatych. Wszystkie znane odmiany buraka pochodzą od buraka dzikiego, który rośnie do dzisiaj na Bliskim Wschodzie, między wybrzeżami Morza Śródziemnego i Czarnego, w okolicach Morza Kaspijskiego i w Indiach. W Polsce pospolita roślina uprawna ze względu na dokonały korzeń spichrzowy. Od kiedy to tylko było możliwe, próbowano uszlachetnić buraka, tak by w zależności od potrzeby wytwarzał większy korzeń lub większe liście. Obecnie jest uprawiany na wszystkich kontynentach i w wielu odmianach. Najstarsze rysunki buraka pochodzą z Sumeru, nieco późniejsze z XII wieku p.n.e. z państwa Hetytów. Po raz pierwszy o buraku wspomina jeden z dokumentów pochodzących z Babilonii. W roku 722 p.n.e. uprawiano go w ogrodach króla Merodaka-Baladana, pod nazwą selqu. Około 400 p.n.e. uprawiano buraki w Grecji, a 200 lat później dotarły one na tereny republiki rzymskiej. Już w starożytności Rzymianie używali buraki jako afrodyzjaki. I nie jest to żadna legenda, ale fakty stwierdzone naukowo. A wszystko to za sprawą boru, który bezpośrednio wpływa na produkcję hormonów odpowiedzialnych za popęd seksualny i libido. W czasach Karola Wielkiego i przez resztę średniowiecza uprawiany był burak ćwikłowy jako warzywo liściaste we Francji i Italii, a w Niemczech od XII wieku. W XV wieku odmiana czerwona buraka zawędrowała do Włoch. W 1583 opisano po raz pierwszy w sposób naukowy kilka uprawianych wtedy odmian. W 1747 Andreas Sigismund Marggraf odkrył w burakach sacharozę. W 1753 Karol Linneusz opisał wszystkie gatunki i podgatunki buraków oraz nadał im nazwy łacińskie, obowiązujące do dziś. W 1801 Franz Karl Achard rozpoczął produkcję cukru buraczanego na Śląsku. Od 1830 rozpoczęto hodowlę buraków według cech zewnętrznych takich jak wielkość korzenia i forma. Olbrzymi wpływ na produkcję buraków miała teoria mineralnego odżywiania roślin, którą ogłosił Justus von Liebig (1803-1873). W 1924 r. Austriak Waldecker rozpoczął pierwsze doświadczenia z otoczkowaniem nasion buraka. W latach 30. XX w. w ZSRR wyhodowano po raz pierwszy pojedyncze jednonasienne rośliny buraków (prace Marii G. Bordonos). Na terenach Polski Buraczki uprawiane są od VI wieku przed naszą erą.

Obecnie buraki uprawiane są w celach spożywczych oraz jako Roślina pastewna.

Wśród buraków botanicy wyróżniają 3 podgatunki: Beta vulgaris L. subsp. adanensis (Pamukç. ex Aellen) Ford-Lloyd & J. T. Williams, Beta vulgaris L. subsp. maritima (L.) Arcang. –burak dziki, Beta vulgaris L. subsp. Vulgaris

Wszystkie uprawiane buraki pochodzą od podgatunku Beta vulgaris L. subsp. vulgaris. Wyróżnia się wśród nich następujące grupy: burak liściowy, boćwina – uprawiany dla liści jadalnych, odmiana mało rozpowszechniona w Polsce. Buraki korzeniowe a wśród nich: burak cukrowy – uprawiany ze względu na korzeń, który zawiera około 20% cukru, burak ćwikłowy – roślina warzywna, uprawiana ze względu na silnie wybarwiony korzeń, burak pastewny – uprawiany na paszę.

Nie są to jednak w sensie botanicznym odmiany, lecz grupy kultywarów, stąd też wszystkie dawniej używane nazwy łacińskie zostały uznane za synonimy Beta vulgaris subsp. vulgaris

Buraki nie bez powodu znajdują się na liście „superfoods”, czyli „super żywności”. Są one źródłem witamin z grupy B, witaminy C, znajdziemy w nich też wiele makro- i mikroelementów. W 100 g tego warzywa znajduje się aż 300 mg potasu 84 mg sodu, 25 mg wapnia, 15 mg magnezu, 3,2 mg fosforu, 0,4 mg żelaza i cynku. Ponadto zawarte są w nim dwa rzadko spotykane metale – rubid i cez. Buraki bogate są także w przeciwutleniacze i betacyjany (odpowiedzialne za czerwono-fioletową barwę), które są niezwykle ważne w profilaktyce nowotworowej. Stanowią też źródło żelaza, błonnika oraz pektyn, które usuwają toksyny z wątroby. Również kobiety w ciąży i mamy tak zwanych „niejadków” powinny włączyć do jadłospisu więcej tego czerwonego warzywa. Zawiera ono nadzwyczaj dużo kwasu foliowego, który ma dla nich szczególne znaczenie. Wśród licznych właściwości buraków warto zwrócić uwagę na kilka z nich: posiadają silne działanie przeciwutleniające, które zapobiega nowtworom oraz właściwości alkalizujące – pomagające w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej organizmu; poprawiają trawienie, regulują przemianę materii, to ważne, aby uregulować i przyspieszyć swój metabolizm, szczególnie podczas odchudzania; działają jak naturalny ergogenik – poprawiają sprawność sportową, dzięki czemu możemy trenować dłużej; wspomagają pracę wątroby, jelit i nerek; korzystnie wpływają na ciśnienie krwi; łagodzą objawy menopauzy; pomagają w odbudowaniu zapasów żelaza w czasie menstruacji. Wiele osób zastanawia się, jak jeść buraki, aby skorzystać z bogactwa składników mineralnych w nich zawartych. Najlepiej nie gotować buraków, chyba że przygotowujemy barszcz. Zdecydowanie lepszym sposobem będzie upieczenie ich ze skórką w piekarniku lub zjedzenie na surowo – pod postacią surówki lub soku. Buraki zajmują pierwsze miejsce w walce z rakiem. Czerwono-fioletową barwę nadają im betacyjany. Związki te pełnią ważną rolę w profilaktyce nowotworowej. Gdy dowiadujemy się o chorobie dla wielu jest to jak wyrok, jednak istnieje wiele historii  świadczących o tym, że z raka można się wyleczyć. Pomocne są w leczeniu warzywa, które posiadają zdolność hamowania lub cofania rozwoju komórek rakowych. Badania naukowców udowodniły, że burak jest najskuteczniejszym warzywem w walce z rakiem. Zawdzięcza to zawartości silnych antocyjanów, przeciwutleniaczy, czerwonych pigmentów, których buraki zawierają największe ilości. Zwalczają one wolne rodniki, które uszkadzają DNA i potęgują rozwój raka. Wspomagają organizm po chemioterapii, w niedokrwistości, anemii, białaczce, przeciwdziałają wielu innym nowotworom. W przypadku pacjentów po chemioterapii morfologia krwi uległa znaczącej poprawie po zastosowaniu kuracji buraczanej. Obiecujące są też doświadczenia w początkowym stadium nowotworu układu limfatycznego. Dzięki wysokiej zawartości potasu i magnezu burak jest bardzo pożyteczny w zapobieganiu i leczeniu nadciśnienia i innych chorób układu sercowo-naczyniowego, skutecznie obniża ciśnienie tętnicze, zapobiega chorobom serca. Badania kliniczne dowiodły, że ze źródeł roślinnych organizm najlepiej potrafi pozyskać żelazo właśnie z buraków.
Burak wspomaga wytwarzanie czerwonych krwinek. Jest wiele świadectw osób, które pokonały niedokrwistość pijąc codziennie świeżo wyciśnięty sok z buraka. Z uwagi na działanie oczyszczające buraki świetnie wspomagają pracę wątroby, a dzięki właściwościom zasadotwórczym wspaniale znoszą kaca. Betamina reguluje pracę wątroby i przewodów żółciowych, a także woreczka żółciowego – jest to zatem znakomite lekarstwo dla wszystkich chorych na wątrobę czy woreczek żółciowy. Burak dzięki swoim właściwościom „spalającym tłuszcz” i chroniącym wątrobę, polecany jest także w przypadku gdy wątroba niedomaga z powodu tzw. problemu alkoholowego. Obserwuje się niesamowite właściwości gojące soku z buraka na owrzodzenie w obrębie przewodu pokarmowego. Burak wykazuje dobroczynny wpływ w przypadkach zapalenia żołądka, wrzodów żołądka oraz hemoroidów (żylaki odbytu). Wspaniale zwalcza zgagę i zaparcia. Regularne spożywanie buraków w sposób zauważalny reguluje pracę przewodu pokarmowego. Polecane również w chorobach jelita. Dlatego zalecane są wszystkim lubującym się w potrawach zakwaszających, czyli w daniach: mięsnych, ciastach, pieczywie i słodyczach. Kwaśne środowisko to świetne warunki dla rozwoju raka i innych poważnych chorób. Zbyt kwaśny odczyn osłabia również układ kostny – powstaje osteoporoza. Sok z buraka najlepiej pić rozcieńczony ciepłą wodą, gdyż jego silne właściwości alkalizujące (zasadotwórcze) mogą powodować nudności. Klasyczny czerwony barszcz jest doskonałym remedium na problemy takie jak: zgaga (także zgaga ciążowa), pieczenie w dołku czy nadkwasota żołądka. Dla łasuchów  – Burak czerwony ma odchudzające działanie, gdyż: ma wysoką zawartość błonnika, który nie ma sobie równych dla wszystkich zmagających się z nadwagą (daje uczucie sytości),przyśpiesza przemianę materii, wspomaga leczenie otyłości – redukcja tkanki tłuszczowej, hamuje apetyt na słodycze.

Burak przyśpiesza wydalanie toksyn z organizmu gdyż wspomaga pracę wątroby, jelit i nerek. Oczyszcza również krew, obniża ciśnienie krwi, usuwa kwas moczowy z organizmu. Spożywanie buraka zapewnia efektywną detoksykację organizmu – to jedno z najlepszych pod tym względem warzyw. Korzenie buraka zawierają znaczne ilości pektyny, co wspomaga wydalanie z organizmu metali ciężkich, mikroorganizmów niebezpiecznych dla układu trawiennego i nadmiaru cholesterolu.

W jaki sposób oczyszcza nasz organizm?

Przez eliminację  mocznika z organizmu, usuwa szkodliwe drobnoustroje – blokuje ich zdolność przylepiania się do tkanek, za sprawą substancji pektynowych ułatwia trawienie, obniża poziom cholesterolu, przeciwdziała miażdżycy, hamuje procesy gnilne w jelitach.

W burakach występuje betaina – ta sama substancja, którą stosuje się w niektórych formach leczenia depresji. Zawierają one także tryptofan, który niejako „relaksuje umysł” i daje poczucie zadowolenia ( poczucie szczęścia – podobnie jak czekolada gorzka). Kwas foliowy działa kojąco i uspokajająco, więc pomaga w zasypianiu osobom mającym problemy ze snem. Ponadto buraki poprawiają ogólne samopoczucie, wzmagają koncentrację, refleks, pamięć, zmniejszają napięcie nerwowe, leczą stres, depresję, apatię, różnego rodzaju nerwice, zaburzenia snu. Dzieje się tak z uwagi na zawarty w burakach lit i magnez. Lit nasila działanie magnezu i tryptofanu, w wyniku czego wytwarza się serotonina. Po wypiciu dwóch szklanek soku z buraka czuje się porządny zastrzyk energii. Dzięki cukrom buraki są słodkie i mają nieco kalorii. Ale nie są to cukry rafinowane szybko uwalniane do krwi (w przeciwieństwie do czekolady). Bardzo polecane dla sportowców i osób aktywnych. Burak spowalnia wchłanianie się tlenu (dzięki azotanom tam zawartym), a co za tym idzie – wolniej się męczymy. Ponadto, pomaga usuwać szybciej zakwasy (gdy dzień wcześniej się przetrenowaliśmy, albo dopiero zaczynamy trenować), przyczynia się do odżywiania fizjologicznego organizmu oraz budowy mięśni i poprawy kondycji. A wszystko to za sprawą dobroczynnego działania buraków na krew. Wraz ze wzrostem wieku, zwiększa się ilość obszarów w mózgu, które są niedostatecznie ukrwione, a to z kolei wpływa na rozwój demencji i zaburza funkcje poznawcze. Naukowcy wykazali, ze buraki mogą zwiększyć przepływ krwi w mózgu dzięki wysokiej zawartości azotanów w tym warzywie. Azotany rozszerzają naczynia krwionośne i poprawiają przepływ tlenu i krwi przez tkanki. Wysoko azotanowa dieta wzmaga przepływ tlenu do istoty białej płatów czołowych, dokładnie tam, gdzie demencja się zaczyna. Buraki są bardzo bogatym źródłem kwasu foliowego, a ten uczestniczy w kluczowych procesach jeśli chodzi o prawidłowy rozwój płodu. Dla osób starających się o potomstwo warto wprowadzić buraki do diety już 90 dni przed planowanym poczęciem: ze względu na wspomniany kwas foliowy, ale też fakt, że burak wymiata wolne rodniki, które to z kolei uszkadzają DNA ( ogromnie ważne dla zdrowej ciąży), ze względu też na ogólną detoksykację organizmu, a co być może najistotniejsze w leczeniu niepłodności to fakt, że burak może zwiększyć poziom hormonów płciowych odpowiedzialnych za jajeczkowanie (owulacja). Ze względu na to, ze burak poprawia krążenie krwi – w tym także macicy – bardzo wskazane jest jego spożywanie w fazie lutealnej. Buraki są niskokaloryczne – 100g zawiera tylko 38 kcal i w 30% pokrywa dzienne zapotrzebowanie na kwas foliowy niezbędny do prawidłowego rozwoju płodu. Ponadto cynk, mangan i miedź wspomagają wzrost, rozwój i rozmnażanie, pozytywnie wpływają na funkcjonowanie gruczołów płciowych. Dlatego też buraki skutecznie wspomagają leczenie niepłodności. Liście buraka ćwikłowego lekko zbić tłuczkiem do mięsa obłożyć nimi obolałe piersi. Owinąć lekko bandażem i trzymać godzinę. Taki okład łagodzi stany zapalne sutków.

Uwaga – Nie zaleca się buraków chorym na cukrzycę! – zawierają one dużo cukru i może dojść do gwałtownego podniesienia poziomu cukru we krwi, – Osoby z niskim ciśnieniem mogą pić soki z buraków jedynie wieczorem przed snem. W innym przypadku obniżenie ciśnienia może u niskociśnieniowców doprowadzić do nadmiernej senności. – Również osoby cierpiące na reumatyzm lub kamicę nerkową, ze względu na dużą zawartość szczawianów, zaostrzających te choroby powinni unikać ich spożywania lub przyprawiać buraki sporą ilością liści laurowych. Szczawiany znajdują się głównie w liściach.

Uwaga – Im mniejszy burak tym lepszy, bardziej soczysty – najsmaczniejsze są buraki o średnicy nie większej niż 8 cm. – Kupując buraki zwróć także uwagę, aby nie były zbyt wysuszone. – Botwina jest mniej kaloryczna od buraków, jednak i same buraki zawierają zaledwie 45 kcal w 1 sztuce średniego warzywa. – Jeśli chcemy w pełni wykorzystać właściwości buraka, lepiej go nie gotować. Jeśli konieczne jest ich ugotowanie, najlepiej gotować je ze skórką. Wyjątek stanowi gotowanie barszczu.

W słowiańszczyźnie na terenach Polski znane jest kilka potraw z czerwonych buraków: Typowym polskim specjałem są buraczki na ostro: buraczki ugotować ze skórką, po ostudzeniu obrać i utrzeć je na tarce. Dodać ocet, olej, doprawić solą i pieprzem do smaku. Podawać na zimno do potraw. Innym polskim  specjałem są buraczki słodko kwaśne: Buraczki myjemy, obcinamy ogonki i liście. Umieszczamy w garnku, zalewamy wodą i gotujemy. Czas jaki warzywa muszą spędzić w wrzątku jest zależny od tego jak stare mamy te buraczki, może być to godzina a może być dłużej. Buraczki odcedzamy wtedy, kiedy skórka pod naciskiem palca sama odchodzi. 

Kiedy trochę przestygną obieramy je ze skórki. Trzemy na tarce o grubych oczkach. Całość doprawiamy do smaku solą, octem, pieprzem i cukrem ( w średniowieczu doprawiano miodem). Proporcja przypraw które podałam jest ruchoma, można sobie regulować według gustu. W każdym razie powinny być lekko słodkie i lekko kwaśne. Najbardziej popularne i znane są buraczki na słodko: Buraczki myjemy, obcinamy ogonki i liście. Umieszczamy w garnku, zalewamy wodą i gotujemy. Czas jaki warzywa muszą spędzić w wrzątku jest zależny od tego jak stare mamy te buraczki, może być to godzina a może być dłużej. Buraczki odcedzamy wtedy, kiedy skórka pod naciskiem palca sama odchodzi. Kiedy trochę przestygną obieramy je ze skórki. Trzemy na tarce o grubych oczkach, dodajemy cukru i odrobinę masła lub oleju na krótko zagotowujemy, podajemy na ciepło. Najbardziej popularna jest jednak tradycyjna polska ćwikła z chrzanem: Buraczki myjemy, obcinamy ogonki i liście. Umieszczamy w garnku, zalewamy wodą i gotujemy. Czas jaki warzywa muszą spędzić w wrzątku jest zależny od tego jak stare mamy te buraczki, może być to godzina a może być dłużej. Buraczki odcedzamy wtedy, kiedy skórka pod naciskiem palca sama odchodzi. 

Kiedy trochę przestygną obieramy je ze skórki. Trzemy na tarce o drobnych oczkach. Chrzan obieramy i ścieramy na tych samych oczkach. Wszystko wrzucamy do miski, dodajemy ocet, ewentualnie cukier i doprawiamy solą, dokładnie mieszamy. Przedkładamy do słoika i wkładamy do lodówki. Podajemy na zimno.

Smacznego

 JAS

Kultywar (cultus = uprawny, varietas = odmiana) – wyraźnie odrębna, jednorodna i trwała odmiana uprawna (hodowlana) rośliny, wyróżniająca się walorami użytkowymi lub estetycznymi (określoną cechą lub kombinacją cech), uzyskana w wyniku zabiegów hodowlanych (selekcji, krzyżowania, poliploidyzacji, działania mutagenów), ewentualnie odnaleziona w naturze lub uprawie.

Zachowanie walorów (np. pstrego ubarwienia liści, wąskokolumnowego pokroju krzewu, pełnych lub specyficznie ubarwionych kwiatów) u roślin potomnych wymaga z reguły zastosowania rozmnażania wegetatywnego i dlatego większość kultywarów jest klonami. Cechy wyróżniające kultywar zwykle są bowiem rzadko przekazywane potomstwu podczas rozmnażania generatywnego. Specyficzny sposób rozmnażania, umożliwiający przekazanie roślinom potomnym swoistych cech wyróżniających kultywar, jest jego cechą znamienną. Termin stworzony został przez amerykańskiego botanika i ogrodnika Liberty’ego Hyde’a Baileya. Kultywar jest podstawową jednostką klasyfikacyjną roślin uprawnych, nie jest natomiast odmianą botaniczną, ani w ogóle jednostką taksonomiczną. W odniesieniu do klasyfikacji botanicznej kultywary stanowią zazwyczaj klony lub czyste samopylne linie form lub odmian, często też mieszańców, podporządkowane gatunkom lub rodzajom (np. Rosa ‘Crimson Glory’).

Znaczenie terminu jest ograniczone do konsekwencji nomenklatorycznych i nie wiąże się z ochroną prawną.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *