Grody Czerwieńskie prawdy i mity

Grody Czerwieńskie

prawdy i mity

W przyszłym roku 2018 będziemy obchodzili dziewięćsetną rocznicę odzyskania przez Bolesława Chrobrego tak zwanych Grodów Czerwieńskich, ziemi wokół której narosło w PRL-u najwięcej kłamstw, warto wiec przypomnieć prawdę.

Jednym z podstawowych dogmatów PRL-owskiej propagandy „historycznej” było stwierdzenie, że po II wojnie światowej „Polska powróciła na prastare ziemie piastowskie”. Miało to uzasadniać nie tylko przyłączenie tzw. ziem zachodnich i północnych, ale przede wszystkim utratę połowy terytorium państwowego na wschodzie, z Wilnem i Lwowem. Zadaniem komunistycznych „historyków” było udowodnienie, że granice PRL pokrywają się prawie dokładnie z granicami Polski za Mieszka I. To zadanie wykonali oni w ten sposób, że fałszując „przenieśli” całą Ziemię Czerwieńską z Podola, z Tarnopolskiego, Stanisławowskiego i Lwowskiego w granice PRL – mianowicie na Zamojszczyznę. Stwierdzili autorytatywnie, że Czerwień był nie nad Dniestrem, ale koło Tyszowiec, w bagnie nad małą rzeczką Huczwą. Wszystkie mapy historyczne zostały „poprawione” zgodnie z tą nieprawdopodobną teorią: wschodnia granica Grodów Czerwieńskich, a tym samym wschodnia granica Polski w X wieku, została przeprowadzona na linii Curzona, na Bugu – zgodnie z przebiegiem granic Polski w roku 1944.

Pogląd ten pokutuje nadal po zmianie ustrojowej – komunistyczna teoria lokalizacji Grodów Czerwieńskich w granicach PRL-u nadal utrzymuje się i jest poważnie nauczana, nawet na uniwersytetach choć nawet polskie badania archeologiczne i historyczne przeczą tej teorii. W Internecie pokutuje „Interaktywna mapa historii Polski”, zamieszczana nawet przez „patriotyczne” Kluby Gazety Polskiej, która powiela ten monstrualny błąd. Zupełnie niedorzeczna jest notatka w Encyklopedii Kresów, gdzie pod hasłem Grody Czerwieńskie twierdzi się, że ich teren obejmował mały obszar między Bugiem a Wieprzem, a równocześnie wymienia się jako jeden z Grodów Czerwieńskich – Przemyśl. (Sowieci próbowali w swoim czasie wprowadzić dodatkowe zamieszanie, zmieniając nazwę miasteczka Krystynopol, tuż po wschodniej stronie granicy PRL, na Czerwonogród! )

Jaka więc była prawda?

Najstarsze udokumentowane zapisy dotyczące „czerwieni” można znaleźć w rocznikach „diariuszach” koszyckich mówiących o przynależności jej do władców „polan” u schyłku Państwa Samona (VII wieku n.e). Kolejny zapis historyczny pochodzi z 814 roku z Bizancjum mówiący o przymierzu księcia polan na Wiśle i Dniestrze z Kaganatem Awarów i zerwaniu tego przymierza „propter infestationem Slavorum” („z powodu niepokojów ze strony Słowian”). Przed rokiem 880 wódz polan Chościsko* traci rejon Grodów Czerwieńskich i zamieszkujący tam szczep Lędzian* na rzecz państwa Wielkomorawskiego. Dopiero przed 981 rokiem następuje na krótko przyłączenie Grodów Czerwieńskich (terenów na których powstał później Lwów) przez Mieszka I. W skład państwa Mieszka I wchodziły ziemie nad Sanem i Bugiem obejmujące Grody Czerwieńskie. Zamieszkali na tym terenie Lędzianie stanowili zaporę przed parciem Rusi na zachód. Świadczy o tym system obronny Lędzian, skierowany w kierunku południowo-wschodnim, w którym kluczową rolę odgrywał Czerwień (obecnie Czermno) i Bełz oraz zaplecze gospodarcze położone na zachodnim brzegu Huczwy.

Wykorzystując zerwanie sojuszu polsko-czeskiego i najazd Ottona II na Polskę w 979 roku., książę kijowski Włodzimierz Wielki w 981 roku zagarnął zamieszkany przez Lędzian obszar Grodów Czerwieńskich.

Grody Czerwieńskie w 1018 roku odzyskał Bolesław Chrobry podczas powrotu z wyprawy kijowskiej. Utracone zostały na rzecz Warego-Rusów w 1031, odbite w 1069 przez Bolesława Śmiałego i znów utracone w 1079. Z wypadków tych widać, że władcy Polski uważali Ziemię Czerwieńską za istotną część Polski i za każdym razem, kiedy podporządkowywali sobie Kijów, Ziemia Czerwieńska była przyłączana bezpośrednio do Polski jako jej nieodłączna, starożytna część. Nigdy nie określono obszaru, który należał do tych grodów, ani lokalizacji samego Czerwienia. W historii Polski przyjęto, że nazwa Czerwień jest tożsama z nazwą Czerwony Gród czyli Czerwonogród na Podolu, nad rzeczką Dżuryn, tuż przy jej ujściu do Dniestru, a teren „Grodów” jest tożsamy z terenem późniejszej Rusi Czerwonej (plus część Podola, Wołynia i Bukowiny). Jest to dokładnie teren centrum praojczyzny Słowian.

Czerwień był stolicą Ziemi Czerwieńskiej wchodzącej w skład państwa Polan – Lecjitów. Polanie stanowili w nim grupę uprzywilejowaną, jako członkowie drużyny księcia i jego urzędnicy. Oni nadali mu nową nazwę – Polski. Z niewielu zapisanych w ciągu następnych dwustu lat dokumentów wiadomo jednak, że nigdy nie zapomnieli swojej pierwotnej, zasadniczej nazwy, ani swojej najdawniejszej ojczyzny, skąd ich ród pochodził. Najważniejszy z tych dokumentów, to latopis Nestora, który stwierdza: „W leto 6489 ide Wołodimer’ k Liachom’ i zaja grady ich: Peremyszl’, Czerwien’, i iny grady jeże sut’ do sego dnie pod Rusiu.”

Według nowego kalendarza był to rok 981. Przed tą datą, a od czasów niepamiętnych, wspomniane grody należały do Lachów – Lechitów. Na całym ogromnym terytorium Lechitów nie było granic międzypaństwowych, w szczególności rzeki nie stanowiły granic, a odwrotnie – ośrodki osiedlenia i równocześnie linie komunikacyjne. Możemy wobec tego mówić jedynie o ośrodkach i obszarach osiedlenia. Wyznaczanie Polsce Ziemomysła i Mieszka granicy na Bugu jest więc śmieszne również z tego względu, faktyczna granica etniczna sięgała znaczenie dalej na wschód. Przebiegała na „górnym” Bugu, Serecie, Dniestrze, Sanie i Wisłoku. Sytuacja zmieniła się pod koniec X wieku, w roku 981, kiedy Warego-Rusowie zajęli nie tylko Grody Czerwieńskie, ale i ziemię przemyską i doszli aż do górnego biegu Bugu. Na początku XI wieku Bug mógł więc przez krótki czas rzeczywiście stanowić granicę Polski, ale Grody Czerwieńskie znajdowały się pod okupacją warego- ruską po jego wschodniej, a nie zachodniej stronie. Tak było aż do roku 1018, kiedy Chrobry walczył z Warego-Rusami prawdopodobnie właśnie nad Bugiem, po czym poszedł do Kijowa i odzyskał Grody Czerwieńskie. Potwierdzają to zresztą badania archeologiczne akademika Olega Kony jakie jego zespół prowadził w drugiej połowie lat osiemdziesiątych na tych terenach i genetyczne badania pochówków prowadzone na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych przez zespół Kamieniewa.

Przez wiele dziesięcioleci przyjmowało się, że na temat państwa Mieszka jest niewiele dowodów pisanych, najczęściej wymienia się dwóch kronikarzy Ibrahima ibn Jakuba i Widukinda rzadziej już Thietmara biskupa merseburskiego. Istnieją jednak dość obfite relacje i zapisy kronikarzy czeskich oraz kronikarzy państwa Wielkomorawskiego oraz jakoś pomijane zapisy Cesarstwa Bizantyjskiego a są to dokumenty ważne historycznie, gdyż umiejscawiają państwo Lecjitów – państwo Ziemomysła i Mieszka i także określające władztwo „polan” nad plemionami słowiańskimi a wiec i jego zasięg terytorialny. Walki Bizancjum z kaganatem Awarskim w okresie od VII do IX wieku w których to walkach uczestniczyły po stronie Awarów plemiona Słowiańskie pozwala dość dokładnie określić zasięg terytorialny trzech najsilniejszych władztw słowiańskich: Bułgarów, Morawian i Lecjitów. Ci ostatni zwani przez zachodnio europejskie nacje „Polanami” pierwotnie mieli ośrodek władzy w Małopolsce który został później zdominowany przez Polan i przeniósł się do Wielkopolski (stąd zapisy o władcach północy)*. W skład państwa Lecjitów wchodziły plemiona: Polan, Pyrzyczan, Mazowszan, Goplan, Lubuszan, Obrzan, Dziadoszan, Bobrzan, Trzebowian, Ślężan, Opolan, Wiślan, Golęszyców, Bużan, Lędzian, Buczan, Głubczyc, Bieżuńczan i Miliczan. Najbardziej na wschód wysunięte były plemiona Lędzian i Buczan. Na tych ostatnich od połowy VIII wieku trwał napór plemion ruskich zakończony wycofaniem się Buczan na tereny Lędzian, gdzie ulegli asymilacji. tak wiec państwo Piastów nie powstało w X wieku lecz budowało się już od VII wieku.

Z listy wymienionych wyżej plemion, na terenie dzisiejszej Polski (a w związku z tym także na terenie Polski wczesnopiastowskiej) zamieszkiwały następujące plemiona: Bieżuńczanie, Działoszyce, Goplanie, Głubczyce, Gołęszyce, Lędzianie, Opolanie, Pyrzyczanie, Ślężanie, Wiślanie, Wieluńczanie, Wierzyczanie.

Plemiona Ruskie parły na zachód już od drugiej połowy VI wieku. najpierw wyparły na południowy zachód plemiona „croatów”. Odrzucone przez plemiona bałtyjskie z północy ruszyły przez tereny obecnej południowej Białorusi na plemiona Buczan powoli wypierając ich przez prawie sto lat na południe. Nie był to jednak proces łatwy, gdyż jak to jest opisane w „parwie” * na którą się w XVIII wieku powoływał się Łomonosow – władca (książe) Глазун poległ od Wysława, księcia królestwa Lechitarum w trakcie wyprawy Rusinów (Słowienie i Połoczanie) * na Lecjitów i dopiero Dobrynia spalił grody Buczan. Powolny ponad dwustuletni okres podbojów i jednoczenia słowian wschodnich pozwolił Rusinom na przesuniecie swojego władztwa daleko na zachód kosztem państwa Lecjitów.

W 1256 następuje założenie obronnego grodu Lwowa przez księcia halicko- włodzimierskiego Daniela, który nazwał go tak na cześć swojego syna Lwa; W 1339 – po bezpotomnej śmierci ostatniego władcy Bolesława Trojdenowicza z dynastii Piastów mazowieckich Lwów został odziedziczony przez jego wuja Kazimierza III Wielkiego. W latach 1370-1387 ziemie te znalazły się w składzie Królestwa Węgier, od 1387 do 1772 ponownie w składzie Królestwa Polskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Od 1434 Lwów był stolicą województwa ruskiego Korony, które obejmowało terytorialnie teren Grodów Czerwieńskich. Samo miasto Lwów posiadało prawo do czynnego uczestnictwa w akcie wyboru króla. Od pierwszego rozbioru w 1772 roku teren Grodów Czerwieńskich znalazł się pod władzą Austrii a sam Lwów stał się stolicą Królestwa Galicji i Lodomerii – kraju koronnego w składzie Austro-Węgier, aż do ich upadku w 1918 roku. W okresie zaborów Lwów był jednym z najważniejszych ośrodków nauki, oświaty i kultury polskiej oraz centrum politycznym i stolicą Galicji. Tereny wokół miasta były zamieszkiwane w większości 67% przez ludność etnicznie polską, 23% ruską, * 10% węgierską, słowacką i niemiecką (spis z 1909 roku). Po odzyskaniu niepodległości odsetek ludności etnicznie polskiej wzrósł do 72%. W okresie II wojny światowej tereny danych Grodów Czerwieńskich znalazły się pod okupacja sowiecką, niemiecką i ponownie sowiecką. Nadmienić tu należy, że linia Curzona przyznawała Lwów i otaczającego ziemie Polsce. W konsekwencji decyzji mocarstw wielkiej trójki zapadłych na konferencji jałtańskiej tereny Grodów Czerwieńskich zostały podzielone i 63% znalazło się w granicach USRR, a ludność polska stanowiąca jeszcze 58% została wysiedlona przez władze sowieckie. Od 1991roku tereny te są w granicach niepodległej Ukrainy.

Przypisy

* Państwo Samona – najstarsze znane państwo zachodniosłowiańskie. Istniało w latach 623–660 (zdaniem innych autorów w latach 623–658 lub 626–661), obejmując tereny przyszłych Czech, Morawa, Dolnej Austrii, Styrii, Karyntii i Karnioli, a także część zachodnich Węgier, zachodniej i środkowej Słowacji oraz części Polski i Łużyc.

* ( według Galla Anonima ojciec Piasta, protoplasty dynastii Piastów. Jego imię oznaczające prawdopodobnie ogon (od chost/chwost) pojawia się w Kronice polskiej w tym znaczeniu dwukrotnie: W języku dolnołużyckim choscisco; to niemieckie Besenstiel znaczy kij. Pierwotnie słowo kij mogło oznaczyć „młot” i było przezwiskiem naczelnika rodu, podobnie jak Karol Martel „Młot”.

*W 879 roku (według informacji zawartych w dokumencie praskim) ziemie lędziańskie weszły w skład Wielkich Moraw. Lędzianie (*lęd-jan-inъ) pochodzi z prasłowiańskiego oraz starocerkiewnego i staropolskiego słowa „lęda” oznaczającego obszar, równinę, pole nieuprawne przeznaczone lub nadające się pod uprawę roli. W dzisiejszej polszczyźnie od tego słowa wywodzi się słowo „ląd” oznaczające „ziemię”. Nazwa plemienia wywodzi się bezpośrednio z gospodarki żarowo wypaleniskowej polegającej na wycinaniu i wypalaniu lasów w celu przygotowania terenu pod pola uprawne. Zgodnie z tym znaczeniem Lędzianin oznaczał rolnika, „wypalacza lasów”

* Opisy dotyczące działań Cyryla i Metodego zawarte w Legendzie Panońskiej

* Starorosyjska saga śpiewana

* Połoczanie – plemię słowiańskie zaliczane do Słowian wschodnich. Słowienie (Słowianie Ilmeńscy) – plemię wschodniosłowiańskie, według kroniki Nestora, założyciele Nowogrodu Wielkiego. Być może stanowili północny odłam Krywiczów. Słowienie przybyli z południa na tereny nad jeziorem Ilmień, gdzie współżyli z innymi plemionami słowiańskimi i ugrofińskimi. Wraz z nimi Słowienie zaprosili Rusów i szybko zintegrowali się z nimi, stąd wedle Nestora: Nowogrodzianie zaś – ci ludzie są wareskiego rodu, a przedtem byli Słowienie.’

* Spis nie rozróżniał oddzielnie ludności ukraińskiej i rosyjskiej

 

Michał Sandomierski