Kilka słów o obywatelu polskim

Kilka słów o obywatelu polskim i cudzoziemcu w Rzeczypospolitej Polskiej

Czy warto wierzyć we wszystko co się słyszy, co się widzi? Może jednak warto zaczerpnąć trochę ogólnej wiedzy, a potem spróbować u źródła. Ciekawymi zagadnieniami, które wydają się z pozoru proste są na przykład kwestie związane ze statusem obywatela, czy cudzoziemca w RP. Na samym początku warto się zastanowić nad pojęciami „obywatel” oraz „obywatelstwo”. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego PWN, obywatel oznacza «członka społeczeństwa danego państwa mającego określone prawa i obowiązki zastrzeżone przez konstytucję», bądź też «stałego mieszkańca jakiegoś regionu lub miasta». Na pierwszy rzut oka wydaje się, że definicje te są w pełni zrozumiałe. Wątpliwości pojawiają się w miarę zapoznawaniem się w szczegółowe zagadnienia, czy też odnosząc się do pewnego ogółu, na przykład do systemu prawa w Polsce. Nie można zapomnieć jeszcze o ujęciu historycznym. Jak wskazuje Pan Dr Marek Lewicki (pracownik Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego) w rozdziale poświęconym Obywatelstwu Polskiemu, że wyżej wymienione pojęcia: „były znane już prawu rzymskiemu, jednak początków ich współczesnego rozumienia i definiowania należy upatrywać w ideach i spuściźnie rewolucji francuskiej.” W wyniku przemian jak dotąd zobowiązana tylko jednostka względem państwa została podniesiona do osoby, która nie tylko ma obowiązki, ale także jest podmiotem praw przewidzianych przez przepisy prawa. Art. 2 Konstytucji Francji z dnia 3 września 1791 r. normuje kto był wówczas obywatelem francuskim. Ani Konstytucja, ani ustawa o obywatelstwie polski nie definiują pojęcia „obywatela polskiego”. Wynika z tego, że pojęcie „obywatela polskiego” nie ma definicji legalnej, czyli wyrażonej w przepisie aktu normatywnego. Z pomocą przychodzi tzw. doktryna – są to wypowiedzi ekspertów, wykładowców akademickich itd., w tym przypadku z zakresu prawa. W doktrynie podkreśla się, że obywatelstwo jest względnie trwałą więzią prawną łączącą jednostkę z państwem. Z tej więzi wynikają względem państwa określone obowiązki oraz uprawnienia jednostki, inaczej mówiąc status tej jednostki. Warto dopowiedzieć, że charakter prawny wynika z regulacji prawnej. Względna trwałość natomiast oznacza, że węzeł prawny łączący obywatela z danym państwem może zostać rozwiązany, jednak nie wbrew woli obywatela, ale na wniosek po spełnieniu przesłanek.
Warto dodać, iż w związku z członkostwem Polski w Unii Europejskiej pojawiła się kwestia związana z obywatelstwem Unii Europejskiej. Obywatelstwo UE ma charakter pomocniczy (subsydiarny), nie zastępuję ono obywatelstwa krajowego, a wynikają z niego uprawnienia dla jednostek na przykład „swobodny przepływ osób”, czyli możliwość swobodnego przemieszczania i pobytu w UE.

Kolejnym zagadnieniem wartym przybliżenia są regulacje związane ze statusem cudzoziemca w Polsce.
Pojęcie „cudzoziemiec” posiada wiele definicji, na przykład: „za cudzoziemca względem jakiegoś państwa uważana jest każda osoba nie będąca jego obywatelem.” (L. Antonowicz); oraz „cudzoziemcami są wszyscy, którzy według obowiązującego prawa nie posiadają aktualnego obywatelstwa państwa, przez które przejeżdżają, w którym mają domicyl lub pobyt, są uchodźcami albo wjeżdżają do danego państwa za jego pełną zgodą.” (J. Białocerkiewicz).
Termin „cudzoziemiec” posiada także definicje legalne, czego przykładem jest Art. 3. punkt 2 Ustawy z dnia 12 grudnia 2013 roku o cudzoziemcach.
Art. 3. Użyte w ustawie określenia oznaczają:
2) cudzoziemiec – każdego, kto nie posiada obywatelstwa polskiego;”
Na podstawie powyższego przepisu można dojść do wniosków jak wskazuje Pan Dr Artur Krakała (pracownik Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego) w rozdziale 2 „Cudzoziemcy”, że za cudzoziemca będzie uznawana osoba, która:
1) jest obywatelem innego państwa bądź innych państw;
2) nie posiada żadnego obywatelstwa (czyli jest to „bezpaństwowiec” tzw. apatryda);
3) jej obywatelstwo jest nieokreślone (czyli przebywa na terytorium RP, ale nie posiada dokumentów i nie ma osób, które potwierdziłby obywatelstwo).
Co prowadzi do konkluzji, że posiadanie obywatelstwa polskiego oraz obywatelstwa innego państwa nie daje podstaw, aby traktować taką osobę jak cudzoziemca. Ma to swoiste potwierdzenie w poniższym przepisie – art. 3. ustęp 1 Ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 roku o obywatelstwie polskim.
Art.3. 1. Obywatel polski posiadający równocześnie obywatelstwo innego państwa ma wobec Rzeczypospolitej Polskiej takie same prawa i obowiązki jak osoba posiadająca wyłączenie obywatelstwo polskie.”
Wynika z niego, że osoby posiadające równocześnie obywatelstwo polskie oraz obywatelstwo innego państwa, bądź też nawet kilku innych państw będą miały takie same prawa, obowiązki jak osoba, która posiada tylko obywatelstwo polskie. Nie będzie to dawało podstaw, aby przed władzami RP powoływać się na prawa i obowiązki wynikające z obywatelstwa innego państwa. Natomiast warto zaznaczyć że mimo wszystko istnieją wyjątki – fakt posiada równocześnie kilku obywatelstw może wpływać na sytuację prawną obywatela polskiego na przykład związane z problemem powszechnego obowiązku wojskowego w przypadku posiadania równocześnie obywatelstwa polskiego i obywatelstwa innego państwa (Art. 4. ustęp 1 Ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej).

Art.4. 1. Powszechnemu obowiązkowi obrony podlegają wszyscy obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania tego obowiązku. Obywatel polski będący równocześnie obywatelem innego państwa nie podlega powszechnemu obowiązkowi obrony, jeżeli stale zamieszkuje poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Warto dodać że cudzoziemcem niekoniecznie musi być osoba fizyczna. Co potwierdza Art. 1 ustęp 2. Ustawy z dnia 24 marca 1920 roku o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.
Art.1. 2. Cudzoziemcem w rozumieniu ustawy jest:
1) osoba fizyczna nie posiadająca obywatelstwa polskiego;
2) osoba prawna mająca siedzibę za granicą;
3) nie posiadająca osobowości prawnej spółka osób wymienionych w pkt 1 lub 2, mająca siedzibę za granicą, utworzona zgodnie z ustawodawstwem państw obcych;
4) osoba prawna i spółka handlowa nie posiadająca osobowości prawnej mająca siedziba na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, kontrolowana bezpośrednio lub pośrednio przez osoby lub spółki wymienione w pkt 1, 2 i 3.

Zgodnie z punktem 2 powyższego artykułu cudzoziemcem może być osoba prawna mająca siedzibą za granicą.

Wykorzystane materiały:
Źródła: (dostęp z: //isap.sejm.gov.pl)

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku;
Ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 roku o obywatelstwie polskim;

Michał Sandomierski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *