Złoto Jaćwingów cz.2

Złoto Jaćwingów cz.2

Legendarny skarb

Jaćwingowie wyodrębnili się z Prusów najwcześniej w II wieku n.e. Pierwotnie zamieszkiwali teren pomiędzy Wielkimi Jeziorami Mazurskimi na zachodzie, rzeką Niemen na wschodzie i na północy oraz Narwią na południu. Pod wpływem walk z Polakami, Krzyżakami i Rusinami oraz Litwinami i prowadzonej przez nich akcji kolonizacyjnej terytorium Jaćwieży kurczyło się i w XIII wieku ograniczało się do tzw. Jaćwieży właściwej, czyli rejonu Suwałk, Sejn, Augustowa, Olecka i Ełku.

źródło: wikimedia commons

Żyli oni też na terenie Twarogów Lackich. Na mocy postanowień traktatu melneńskiego z 1422 roku. Jaćwież została podzielona pomiędzy Królestwo Polskie, Krzyżaków, I Wielkie Księstwo Litewskie. Głównym ośrodkiem Jaćwieży był gród w miejscowości Szurpiły. Jaćwingowie swoje cmentarze lokalizowali w sąsiedztwie swoich osad, co wskazuje, że w odróżnieniu od Słowian nie obawiali się swoich zmarłych. Charakterystyczne są też dla nich pochówki koni przy swoich właścicielach. od II wieku n.e. Historycznie II wiek Ptolemeusz pisał o „Sudinach” , W X wieku – Bolesław Chrobry sprzymierza się z Jaćwingami w walce przeciw Rusi i pozostałym plemionom pruskim lecz jego przedwczesna śmierć uniemożliwia bliższe powiązanie Jaćwingów z Polską. W XI-XII wieku – nastąpiły walki Jaćwingów z Polakami i Rusinami, czasowe koalicje z Polakami przeciw Rusinom i Prusom (w wyniku wspólnych najazdów została zniszczona pruska Galindia). Najazdy na Mazowsze, a nawet na lubelską Małopolskę spowodowały odwetowe najazdy książąt polskich. Bolesław V Wstydliwy zorganizował najazd na ich ziemie i pokonał ich w bitwie pod Brańskiem. Kilkanaście lat potem powracający z łupami zagon jaćwieski został rozbity przez Leszka Czarnego. Ich los przypieczętowała przegrana bitwa nad rzeką Nurzec. W XIII wieku nastąpiły wspólne akcje książąt polskich, ruskich i zakonu krzyżackiego przeciw Jaćwingom. Ostateczna klęska nastąpiła w 1283 roku, w którym to poddał się im ostatni ich wódz Skomand. Niedobitki Jaćwingów zostały przesiedlone przez Zakon Krzyżacki na Sambie (tzw. kąt sudowski), Zaś Litwini przesiedlili ich na Litwę i Grodzieńszczyznę, gdzie zostały wchłonięte przez Litwinów w XIII i XIV, oraz na południe od Biebrzy i na Mazowsze. W 1283 ostatni wódz Jaćwingów, Skudro, zabija Friedricha von Holle. Był to ostatni uczestnik krucjat, zabity w Europie Północnej przez wojowników pogańskich. Skudro zbiegł do południowej Polski. Tyle mówi nam historia ale… Jaćwingowie w XIV wieku za najgroźniejszego wroga uznawali Litwinów a później Krzyżaków. Do walki potrzebowali złota tak samo do odbudowania swojej narodowości na terenach Polski, więc w drugiej połowie XIV wieku zgromadzili skarb składający się ze złotych prętów, monet i garów z perłami rzecznymi jak i drogimi kamieniami oraz bursztynu. Ile było złota nie wiadomo lecz musiał to skarb o przeogromnej wartości skoro część tego skarbu Niemcy pod koniec II wojny światowej oszacowywali na 38 milionów ówczesnych dolarów amerykańskich.

Sama historia tego skarbu pełna jest wątków owianych tajemnicą, zwrotów historii i tajemniczych zabójstw. Niektórzy historycy zaprzeczają istnienia skarbu lub uważają, że jest to tylko legenda ludowa a przecież przez tą rzekomą legendę ludzie giną już od 700 lat. Warto wiec choć raz przybliżyć historie tego ciekawego skarbu.

Najstarszą wzmianką o skarbie Jaćwingów daje nam szczątkowy opis niejakiego Locha z Moguncji z drugiej połowy XIV wieku, który z zamku w Tucholi tak pisał „Bogu osobiście musi szczególnie zależeć na odnowie naszej wiary. Zapewne nie bez powodu wskazuje nam na pogański skarb byśmy mogli wykorzystać go na chwałę zakonu”. Przejęciem skarbu miała się zająć komturia w Świeciu jako, że cześć skarbu miała znajdować się w okolicach ruin w Gródku – dawnego zamku zburzonego w trakcie wojen polsko krzyżackich. Coś jednak poszło nie tak i Loch został wezwany do arcybiskupa w Moguncji, któremu podlegał jako duchowny i kilka lat przebywał w tak zwanej Mysiej Wieży. Dokumenty – listy Locha były przedmiotem badania towarzystwa Ahnenerbe w okresie III Rzeszy i razem z innymi dokumentami związanymi ze skarbem były ukryte w zamku Czocha po zakończeniu wojny zostały przejęte przez służby sowieckie.

W 1380 roku pod koniec maja Książe Jagiełło i mistrz krzyżacki Winrich von Kniprode podpisali pokój, był to cios dla plemion bałtyjskich na które teraz mogła uderzyć cała potęga litewska i wojska krzyżackie. Możemy sobie wyobrazić jak latem roku 1380 jaćwiescy wojownicy Pekus i Okusza ruszają na dwór Ludwika Andegaweńskiego. Wiozą ze sobą dary oraz prośbę o zezwolenie na przeniesienie się Jaćwingów na tereny Królestwa Polskiego. Do spotkania jednak nie doszło i tylko prowadzili rozmowy z biskupem krakowskim Zawiszą z Kurozwęk. Rozmowy trwały podobno kilka miesięcy i zakończyły się zgodą na osadnictwo, warunkiem zgody na przesiedlenie się ludności było jednak przyjęcie przez nich chrześcijaństwa. Pod koniec 1381 roku  ponownie u biskupa zjawiają się rycerze jaćwiescy Pekus, Dauksa i Krysfan, towarzyszy im wyładowany wóz ciągniony przez cztery konie. Nie mamy pewności ale podobno przywieziono na nim cześć skarbu.

W 1382 roku umiera biskup Zawisza z Kurozwęk, na samej Jaćwieży niewielu Jaćwingów przenosi się na tereny Polski większość wycofuje się na bardziej odludne tereny skupiając się wokół ostatniej ich twierdzy Góry Zamkowej. W Krakowie ponownie zjawili się Dauksa i Okusza z kolejnym poselstwem lecz sprawa sukcesji tronu polskiego nie była załatwiona  Ponad dwa lata trwały spory wewnętrzne i negocjacje, zanim zawarto ostateczne porozumienie w sprawie sukcesji polskiego tronu. Objęła go młodsza z córek Ludwika, Jadwiga, która 16 października 1384 roku została ukoronowana w katedrze wawelskiej przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Bodzantę na króla Polski. W tym czasie narzeczonym Jadwigi był Wilhelm Habsburg i ku niemu zwrócili się Jaćwingowie lecz wybór okazał się nietrafny, gdyż nie spotkała się z akceptacją polskiej szlachty. Natomiast wiedząc o dążeniu panów małopolskich do dominacji na dworze Krysfan i Dauksa skutecznie wspierali ich złotem uzyskując w zamian ich przychylność. Nie było to trudne gdyż wroga wobec Polski polityka Zakonu Krzyżackiego i tak powodowała zaostrzenie stosunków. Kolejne fale migracyjne ludności jaćwieskiej spotykały się z przychylnym przyjęciem na terenach Królestwa Polskiego.

Cześć starszyzny  Jaćwieskiej prawidłowo przewidziała zbliżenie Polski i Litwy i tam skierowała swe działania dyplomatyczne.

Księstwo Litewskie pod koniec XIV wieku graniczyło z dwoma państwami zakonnymi: zakonem krzyżackim w Prusach oraz zakonem kawalerów mieczowych w Inflantach. Dążyły one do połączenia się, co narażało leżącą pomiędzy nimi Żmudź na ustawiczne ataki z jednej i z drugiej strony. Na żmudzi natomiast znajdowały się osady bałtów i Jaćwingów a wiec ludność jaćwieska tam była w coraz większym stopniu zagrożona.  Złoto ze skarbu zostało w niewielkiej części wykorzystane, głównie z niego opłacano księcia Skirgiełłę.  Jagiełło naciskany przez wrogów i przez opłacanych bojarów Litewskich zaczął się rozglądać za potężnym sojusznikiem. Początkowo jego wybór padł na Wielkie Księstwo Moskiewskie. Podjął nawet wstępne rozmowy z Dymitrem o rękę jego córki. Ponieważ realizacja tego zamysłu groziłaby utratą ruskich terytoriów znajdujących się we władaniu Litwy, a w dalszej perspektywie być może nawet i utratą bytu państwowego, szybko od tej koncepcji odstąpiono. Złoto Jaćwingów zaczęło przynosić rezultaty i zainteresowanie Jagiełły zwróciło się w stronę Polski. Obydwu stronom  na rękę było zawarcie trwałego przymierza.

Pozostawała jednak sprawa skarbu za którym już krzyżacy a następnie Litwini rozpuścili swoje macki. Część skarbu z okolic Gródka przeniesiono do osad w Puszczy Wołpiańskiej pozostałą zaś część wywieziono o na północny wschód i tam ukryto. Znaczna część skarbu w postaci złotych prętów została podobno ukryta w okolicach jeziora Łaźno (obecny powiat Olecki). Faktycznie jednak to nie wiadomo do chwili obecnej gdzie zostały ukryte wówczas jego części. W trakcie wojny Polski z Władysławem Opolczykiem (w latach 1391-96) Krzyżacy zabijają rycerza sandomierskiego przejmując listy, które miały wskazywać na umiejscowienie części skarbu Jaćwingów.  Listy te do Malborka miał dostarczyć  półbrat Walter lecz ginie w tajemniczych okolicznościach w okolicach Ylau – Obecna nazwa Iława. Zarówno Zakon jak i Opolczyk byli zainteresowani przejęciem skarbu tak potrzebnego do prowadzenia działań zbrojnych.

Ciąg dalszy nastąpi

 

Przypisy

Mysia Wieża ( z niemieckiego. Mäuseturm) – kamienna wieża zbudowana na niewielkiej rzecznej wyspie na Renie, niedaleko Bingen am Rhein (obecnie w granicach administracyjnych tego miasta). Jako pierwsi budowlę w tym miejscu wznieśli Rzymianie. Następnie teren przeszedł pod władzę Franków, a wieża była wielokroć burzona i odbudowywana. Według legendy Hatto II, arcybiskup Moguncji odbudował wieżę w 968 roku a na jej szczycie ustawił zbrojnych w kusze wojów, nakazując im strzelać do załóg przepływających rzeką łodzi, w razie gdyby odmówili opłacenia trybutu.. Podczas klęski głodu w 974 Hatto, dysponujący zapasami ziarna, korzystał z monopolu, podwyższając ceny do tego stopnia, że większość jego poddanych nie była w stanie go nabyć i przymierała głodem. Chłopi wzniecili bunt, a wówczas Hatto użył podstępu. Obiecał dostarczyć pożywienie głodującym poddanym, każąc im czekać na nie w opuszczonej stodole. Chłopi byli uradowani obiecaną im dobrodusznością i wszyscy udali się we wskazane im miejsce, by czekać na arcybiskupa i żywność. Hatto nakazał sługom zamknąć i zabezpieczyć drzwi stodoły, a następnie podpalić ją, tym samym skazując chłopów na śmierć w ogniu. Mówił przy tym: „Są jak myszy, jedyne co potrafią, to jeść ziarno”. Nagle został otoczony przez armię myszy. Uciekał przed nimi łodzią do swego zamku, mając nadzieję, że myszy nie popłyną za nim. Te jednak popłynęły. Wiele z nich utonęło, ale jeszcze więcej dotarło na wyspę. Tam przegryzły się przez wrota i dotarły do górnych komnat, gdzie znalazły Hatto i pożarły go żywcem. W 1689 roku wieża została zniszczona przez armię francuska, a następnie została odbudowana w 1855 roku jako pruska wieża sygnalizacyjna.

Legenda o Mysiej Wieży w Bingen ma swój pierwowzór w Polsce; jest nią legenda o królu Popielu, przytoczone przez Galla Anonima w „Kronice polskiej” i tradycyjnie wiązane z Mysią Wieża na zamku w Kruszwicy.

Perły słodkowodne – naturalne perły słodkowodne powstają w małżach słodkowodnych, głównie z rodzajów Margaritifera, Unio (pot. skójka) i Anodonta (szczeżuja), żyjących w rzekach różnych krajów półkuli północnej o umiarkowanym klimacie. W średniowieczu połów pereł był absolutnym przywilejem książęcym . Złowione perły musiały zostać dostarczone danemu władcy. Poławianie pereł w rzekach nie ma dziś znaczenia gospodarczego. Wskutek zanieczyszczenia wód populacje słodkowodnych małży, które wytwarzały perły o wartości jubilerskiej, w dużym stopniu wyginęły. W niektórych rzekach ich populacja częściowo się zregenerowała wskutek polepszenia jakości wód, lecz dalsza ich egzystencja nadal jest zagrożona. W Polsce w przeszłości perłoródki rzeczne, które wytwarzały najcenniejsze perły słodkowodne, występowały w niektórych rzekach Dolnego Śląska (Kwisa, Nysa Kłodzka, Nysa łużycka, Bóbr) oraz w Bugu-Narwi – niestety już wyginęły. Rabunkowe połowy doprowadziły do wyniszczenia słodkowodnych małży, które wytwarzały perły, kontrolę państwową wprowadziła dopiero Katarzyna II.

Stogi (dawniej Hejbudy,  z niemieckiego Heubuden) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie malborskim, w gminie Malbork na obszarze Wielkich Żuław Malborskich.

 

Dauksza – od litewskiej nazwy osobowej Daukša, ta od imion dwuczłonowych na Daug-Krysfan –  od sambijskiego dialektu

Okusza – od okusić ‘pokusić się’.

Pastyszak – od past ‘masa mięsna’, paszt ‘pasztet’, paść, pastwa, ze staropolskiego ‘pasza; pastwisko’.

Pekus – od podstawy pek-, od pek ‘pika’, od piek-, pęk-, pąk- lub od niemieckiej nazwy osobowej Peck.

Sandomierski – od nazwy miasta Sandomierz (tarnobrzeskie).

Szpróch – od szprochy, szpruchy, spróchy ‘dowcipy, gwary’.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *